Η μηνιγγίτιδα είναι μια
καταστρεπτική νόσος που πλήττει κυρίως παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες. Το
7-14% των περιστατικών είναι δυστυχώς θανατηφόρα, ενώ 1 στους 5 επιζήσαντες
παθαίνουν σοβαρές αναπηρίες. Αυτό επισημάνθηκε στη σημερινή συνέντευξη τύπου
που πραγματοποίησε η Ελληνική Ιατρική Εταιρία Αθηνών αναφορικά με τη νόσο της
μηνιγγίτιδας και τους τρόπους πρόληψής της. Την ενημέρωση πραγματοποίησε ο Δρ.
Δ. Καφετζής, Καθηγητής Παιδιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ στην εκδήλωση
παρευρέθη επίσης και ο Δρ. Heinz – Josef Schmitt, Καθηγητής Παιδιατρικής
Πανεπιστημίου Gutenberg, Mainz, Γερμανίας. Βρέφη και παιδιά (έως 4 ετών),
έφηβοι και νεαροί ενήλικες (15-24), είναι τα κυριότερα θύματα της
καταστρεπτικής μηνιγγίτιδας. Τρία είδη βακτηρίων ευθύνονται για την πλειοψηφία
των παιδιατρικών περιστατικών μηνιγγίτιδας παγκοσμίως: τα Haemophilus
influenzae, Streptococcus pneumoniae και Neisseria meningitidis. Το Neisseria
meningitidis είναι η συνηθέστερη αιτία βακτηριακής μηνιγγίτιδας και είναι το
μόνο παθογόνο του μηνιγγιτιδόκοκκου που είναι γνωστό ότι προκαλεί επιδημία.
Αποικεί στο ρινοφάρυγγα και μπορεί να μεταδοθεί από άτομο σε άτομο με άμεση
επαφή με τις αναπνευστικές εκκρίσεις ή το σίελο ή με αερογενή σταγονίδια. Όπως τόνισε ο Δρ. Καφετζής, το
μικρόβιο του μηνιγγιτιδόκοκκου βρίσκεται μόνο πάνω στους ανθρώπους ενώ δεν
προσβάλλονται αντικείμενα ή ζώα από τον εν λόγω ιό. Αξίζει να σημειωθεί ότι
προκειμένου κάποιος να κολλήσει τον ιό από κάποιο άλλο άτομο που ήδη νοσεί, θα
πρέπει να είναι σε επαφή μαζί του για πάνω από 5-8 ώρες.
Τα ποσοστά των φορέων είναι, επίσης, υψηλά σε κλειστές ή συνωστισμένες
κοινωνίες, όπως είναι τα οικοτροφεία, τα στρατόπεδα και μεγάλες αθρόες
συγκεντρώσεις, όπως για παράδειγμα αυτή του Hajj (ιερό προσκύνημα στη Μέκκα). Η ενδημική και επιδημική νόσος
προκαλείται κυρίως από πέντε οροομάδες – A, B, C, W-135 και Y, με την οροομάδα
C να είναι η πιο επικίνδυνη, καθώς προκαλεί τους περισσότερους θανάτους. Οι
ειδικές οροομάδες που προκαλούν διεισδυτική νόσο ποικίλουν σημαντικά, τόσο σε
παγκόσμια κλίμακα όσο και κατά περιοχές , κύριως λόγω των κλιματολογικών
συνθηκών. Έτσι, στην Αφρική πιο διαδεδομένη οροομάδα είναι η Α, στις Η.Π.Α η Υ
και στη Λατινική Αμερική η B και C. Στην Ευρώπη, γενικά, αλλά και στη χώρα μας
η πιο διαδεδομένη οροομάδα είναι η Β. Κλινική εμφάνιση και διάγνωση Η έναρξη της νόσου από
μηνιγγιτιδόκοκκο μπορεί να είναι αιφνίδια και απρόβλεπτη, με το 60% των ασθενών
να εμφανίζει συμπτώματα μετά από 24 ώρες από την έλευση στο νοσοκομείο. Η νόσος
μπορεί να είναι θανατηφόρος σε διάστημα 24-48 ωρών, επομένως είναι σημαντικό να
τεθεί η διάγνωση το συντομότερο δυνατό. Τα κύρια κλινικά χαρακτηριστικά της
νόσου από μηνιγγιτιδόκοκκο είναι ο πυρετός, η κεφαλαλγία, ο μηνιγγισμός και το
εξάνθημα αλλά τα αρχικά συμπτώματα είναι συχνά μη ειδικά και παρόμοια με αυτά
των ιογενών λοιμώξεων, τα οποία είναι πιο κοινά και ήπια. Η διάγνωση της νόσου
από μηνιγγιτιδόκοκκο επιβεβαιώνεται από την καλλιέργεια του βακτηρίου από
σωματικά υγρά, όπως είναι το αίμα ή το εγκεφαλονωτιαίο υγρό, τα οποία είναι
φυσιολογικά στείρα ή από ενίσχυση του DNA του μηνιγγιτιδόκοκκου σε εξέταση
αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης. Τα συμπτώματα της νόσου από μηνιγγιτιδόκοκκο
μπορεί να ποικίλουν ανάλογα και με την ηλικία του ασθενούς. ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΝΟΣΟΥ Στις 4 πρώτες ώρες: • πυρετός • λήθαργος • πόνος στα μάτια • άρνηση Λήψης Τροφής • μη φυσιολογικό χρώμα του
δέρματος 21-15 ώρες μετά τα πρώτα συμπτώματα: • εξάνθημα(που παραμένει, όταν
το πιέζουμε με τα χέρια μας) • φωτοφοβία • αυχενική δυσκαμψία 15-24 ώρες μετά τα πρώτα συμπτώματα: • μη αίσθηση του χώρου • σηπτικό σοκ (πέφτει η πίεση) Θεραπεία Η θεραπεία της νόσου από
μηνιγγιτιδόκοκκο γίνεται μέχρι στιγμής με αντιβιοτικά, με φάρμακα για ανάταξη,
με αιματοδυναμικά για ενίσχυση (καθώς η πίεση πέφτει πολύ) και με σκευάσματα
για την αντιμετώπιση της σήψης. Παρόλο που η θεραπεία με
αντιβιοτικά έχει διαπιστωθεί ότι είναι επιτυχής και η ανθεκτικότητα είναι
χαμηλή, υπάρχουν περιορισμοί ως προς την προφυλακτική χρήση τους γεγονός που
επισημαίνει την ανάγκη για πρωτογενή πρόληψη μέσω του εμβολιασμού. Μέχρι σήμερα τα εμβόλια που
κυκλοφορούσαν για την πρόληψη κατά της νόσου ήταν τα από πολυσακχαρίτη
μηνιγγιτιδόκοκκου εμβόλια και τα συζευγμένα εμβόλια. Τα εμβόλια από πολυσακχαρίτη
είναι καλά ανεκτά και ανοσογόνα σε παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας και ενήλικες. Τα εμβόλια κατά των οροομάδων
Α και C έχουν δείξει υπολογίσιμη κλινική αποτελεσματικότητα 85-100% σε αυτές
τις ηλικιακές ομάδες και είναι χρήσιμα για τον έλεγχο των επιδημιών. Έχει,
όμως, διαπιστωθεί ότι προκαλούν μειωμένη απάντηση με επαναλαμβανόμενες δόσεις
σε ορισμένα άτομα και δεν προλαμβάνουν αξιόπιστα τη μικροβιοφορία στο
ρινοφάρυγγα. Επομένως, δεν θεωρείται ότι παρέχουν ουσιαστική συλλογική ανοσία. Τα συζευγμένα εμβόλια, από την
άλλη, συνιστούν, ένα σημαντικό βήμα μπροστά, στην ανάπτυξη αποτελεσματικών
εμβολίων κατά των βακτηριακών παθογόνων. Η εισαγωγή των συζευγμένων εμβολίων
έχει οδηγήσει σχεδόν σε εξάλειψη της διεισδυτικής νόσου από H. influenzae τύπου
b και έχει μειώσει σημαντικά την επίπτωση της νόσου από S. pneumoniae.
Η νόσος του Pompe ή
γλυκογονίαση τύπου II ή ανεπάρκεια της όξινης μαλτάσης είναι ένα σπάνιο νόσημα.
Οι περιορισμένες επιδημιολογικές μελέτες που εμφανίζονται στη διεθνή
βιβλιογραφία περιγράφουν συχνότητες που κυμαίνονται από 1/40.000 έως 1/300.000,
μεταξύ των διάφορων πληθυσμών. Πρόκειται για ένα νόσημα του
μεταβολισμού του γλυκογόνου και οφείλεται στην έλλειψη ή ανεπάρκεια της όξινης
α-γλυκοσιδάσης, του ενζύμου που σε όξινο ρΗ καταλύει την υδρόλυση των α-1,4 και
α-1,6 γλυκοσιδικών δεσμών του γλυκογόνου στα λυσοσωμάτια. Η διαταραχή αυτή έχει
ως αποτέλεσμα τη συσσώρευση του αδιάσπαστου γλυκογόνου σε αυτά κυρίως στους
μύες των πασχόντων. Η κλινική εικόνα περιλαμβάνει
ευρύ φάσμα φαινοτύπων με κοινό χαρακτηριστικό την ποικίλης βαρύτητας μυοπάθεια
και διαφορές που αφορούν την ηλικία έναρξης, την έκταση προσβολής των ιστών ή
οργάνων, την πορεία της νόσου και τη θανατηφόρα κατάληξη. Οι μύες που
πλήττονται κατά κύριο λόγο είναι αι σκελετικοί (επηρεάζοντας την κινητικότητα),
οι αναπνευστικοί (επηρεάζοντας την αναπνευστική λειτουργία) και ο καρδιακός μυς
(στα βρέφη). Ανάλογα με την ηλικία έναρξης,
την έκταση προσβολής ιστών ή οργάνων και την πορεία της νόσου διακρίνονται οι
ακόλουθες μορφές: 1.Μορφή πρώιμης έναρξης Η κλασική βρεφική μορφή:
Εκδηλώνεται εντός των πρώτων μηνών της ζωής με καρδιομεγαλία, υποτονία, μυϊκή
αδυναμία, μακρογλωσσία και ηπατομεγαλία. Η μέση ηλικία έναρξης κυμαίνεται
μεταξύ 1,6-2 μηνών. Οι ασθενείς αρχικά εμφανίζουν δυσκολία στη σίτιση και
αναπνευστικά προβλήματα. Η υπόνοια για τη διάγνωση τίθεται είτε λόγω της
καρδιομεγαλίας είτε λόγω της υποτονίας. Η καρδιομεγαλία είναι προοδευτική και
αποτελεί κυρίαρχη εκδήλωση της νόσου. Η πορεία είναι ταχέως προοδευτική και ο
θάνατος επέρχεται εντός του πρώτου έτους της ζωής με μέση ηλικία θανάτου μεταξύ
6-8,7 μηνών. Υπάρχει και n μη κλασική
βρεφική μορφή: Εκδηλώνεται εντός του πρώτου έτους της ζωής με μυϊκή αδυναμία,
χωρίς ή με ήπια καρδιομεγαλία. Οι περισσότεροι ασθενείς επιβιώνουν και μετά το
δεύτερο έτος της ζωής, με σημαντικά κινητικά προβλήματα και συχνές
αναπνευστικές λοιμώξεις. 2. Μορφή όψιμης έναρξης Παιδική ή νεανική μορφή:
Αρχίζει μετά το δεύτερο έτος της ζωής με προσβολή των σκελετικών μυών χωρίς-,
συνήθως, καρδιομεγαλία. Η μυϊκή αδυναμία είναι κεντρομελικής κατανομής,
εντονότερη στα κάτω άκρα. Οι ασθενείς εμφανίζουν προβλήματα στη στάση, στη
βάδιση και γενικά κινητικές δυσκολίες. Επίσης, παρατηρούνται συχνά αναπνευστικά
προβλήματα λόγω προσβολής του διαφράγματος. Μορφή ενηλίκων: Έναρξη μεταξύ
δεύτερης και έκτης δεκαετίας της ζωής με κινητικά και αναπνευστικά συμπτώματα.
Περίπου το 30% των ασθενών έχει ανάγκη από μηχανική αναπνευστική υποστήριξη
πολύ πριν σι κινητικές δυσκολίες τους καθηλώσουν σε αναπηρική καρέκλα. Οι
ασθενείς δεν εμφανίζουν συνήθως καρδιολογικά προβλήματα και ο θάνατος επέρχεται
συνήθως λόγω αναπνευστικών προβλημάτων. Περισσότεροι από το 70% των
ασθενών που πάσχουν από τη μορφή όψιμης έναρξης καθηλώνονται σε αναπηρικό
καροτσάκι και περισσότεροι από το 60% χρειάζονται αναπνευστική υποστήριξη. Η διάγνωση της νόσου του Pompe
πραγματοποιείται με προσδιορισμό της ενεργότητας της όξινης α-γλυκοσιδάσης στο
αίμα (λευκά αιμοσφαίρια) ή στο δέρμα (βιοψία ινοβλαστών), στο Ινστιτούτο Υγείας
του Παιδιού (Αθήνα) και επιβεβαιώνεται με μοριακές τεχνικές. Στις βιοχημικές
εξετάσεις συνήθως εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα της κρεατίνης κινάσης (CK -
δείκτης μυϊκής βλάβης), καθώς και αυξημένα επίπεδα ηπατικών ενζύμων (της
ασπαρτικής αμινοτρανσφεράσης (AST), της ανιμοτρανσφεράσης της αλανίνης (ALT)
και της γαλακτικής αφυδρογονάσης (LDH). Ειδικά στη βρεφική μορφή της
νόσου n ακτινογραφία θώρακος θεωρείται βασική για την ανάδειξη της
καρδιομεγαλίας, n οποία θα πρέπει να κινητοποιήσει άμεσα τους θεράποντες
ιατρούς προς τη διερεύνηση της νόσου. Η γενετική του νοσήματος είναι
γνωστή: To γονίδιο που κωδικοποιεί την όξινη α-γλυκοσιδάση (GAA) έχει
εντοπισθεί στο τελικό άκρο του μακρού σκέλους του χρωμοσώματος 17 και μέχρι
σήμερα έχουν ανιχνευθεί περισσότερες από 200 παθολογικές μεταλλάξεις. Μελέτες
έχουν δείξει ότι n κλινική εικόνα της νόσου καθορίζεται κυρίως από τη φύση των
μεταλλάξεων που οδηγούν και σε διαφορετικό βαθμό ενζυμικής ανεπάρκειας. Η γλυκογονίαση τύπου II
μεταβιβάζεται με τον αυτοσωματικό υπολειπόμενο χαρακτήρα, δηλαδή θα πρέπει και
οι δύο γονείς να είναι φορείς της νόσου για να γεννηθεί ασθενής, με πιθανότητα
25%. Η μοριακή ανάλυση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στην αναζήτηση φορέων της νόσου
σε οικογένειες με πάσχοντα μέλη, καθώς και για τον προγεννητικό έλεγχο. Η ολοκληρωμένη αντιμετώπιση
των ασθενών απαιτεί την εμπλοκή πολυσυλλεκτικής ομάδας ειδικών και περιλαμβάνει
συνδυασμό συμπτωματικής και αιτιολογικής θεραπείας, θεραπεία εκλογής αποτελεί n
ενζυμική υποκατάσταση που έχει ως στόχο τη διόρθωση της μεταβολικής
δραστηριότητας. Οι προσπάθειες για ενζυμική υποκατάσταση άρχισαν σχεδόν αμέσως
με την ανακάλυψη της αιτιολογίας της νόσου, ενώ σήμερα έχει γίνει πλέον
πραγματικότητα n χορήγηση α-γλυκοσιδάσης, n οποία παρασκευάζεται με σύγχρονες
τεχνολογικές μεθόδους. Η αποτελεσματικότητα της θεραπείας υποκατάστασης στη
βρεφική μορφή της νόσου έχει δείξει σημαντικά αποτελέσματα, παρατείνοντας την
επιβίωση και βελτιώνοντας την καρδιομεγαλία και τη μυϊκή αδυναμία των ασθενών,
ενώ και στην όψιμη μορφή πρόσφατα δημοσιεύτηκαν ενθαρρυντικά αποτελέσματα
αναφορικά στη σταθεροποίηση και τη βελτίωση της αναπνευστικής και κινητικής
λειτουργίας των ασθενών. Η ενημέρωση και n
ευαισθητοποίηση γύρω από τη νόσο είναι το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση κάθε
σπάνιου νοσήματος. To βήμα αυτό γίνεται επιτακτική ανάγκη σε περιπτώσεις όπου
υπάρχει αιτιολογική θεραπεία ενός νοσήματος που οδηγεί με ταχύτατη εξέλιξη στον
θάνατο, όπως n κλασική βρεφική μορφή της γλυκογονίασης τύπου II.
Το 70% των περιπτώσεων η καρδιά... προειδοποιεί εγκαίρως με
συμπτώματα όπως ο πόνος στο στήθος, η δύσπνοια και η εύκολη κόπωση.
Ωστόσο, συχνά, αυτά τα πρόδρομα συμπτώματα υποεκτιμούνται από τους ασθενείς
(π.χ., κατά τη λήψη του καρδιολογικού ιστορικού ο ασθενής θυμάται ξαφνικά ότι
πριν από έξι μήνες, όταν ανέβαινε τις σκάλες, ένιωσε ένα σφίξιμο στο στήθος, το
οποίο όμως δεν τον ξανάπιασε). Διαβάστε λοιπόν ποια είναι τα προειδοποιητικά
μηνύματα της καρδιάς σας που δεν πρέπει να αγνοήσετε.
Tσιμπήματα
στο στήθος
Mόλις ψωνίσατε από το σούπερ μάρκετ, πήρατε τις
σακούλες στα χέρια και τις μεταφέρετε στο αυτοκίνητό σας. Eκείνη τη στιγμή
νιώθετε ένα τσίμπημα στο στήθος. Mέχρι να φτάσετε στο αυτοκίνητό σας όμως, ο
πόνος έχει περάσει. «Δεν είναι τίποτα» σκέφτεστε, και το ξεχνάτε. Mεγάλο λάθος!
Ένα μικρό τσίμπημα ή κάψιμο στο στήθος που περνάει γρήγορα, με αποτέλεσμα να το
υποτιμάτε, μπορεί να είναι ένα σημαντικό μήνυμα της καρδιάς σας, που καλό είναι
να το ελέγξετε, ιδιαίτερα αν καπνίζετε, κάνετε καθιστική ζωή και έχετε περάσει
τα 40.
Ένας
πόνος σαν χταπόδι
Xάλασε το ασανσέρ και αναγκαστήκατε να ανεβείτε στο
διαμέρισμά σας, που είναι στο δεύτερο όροφο, με τα πόδια. Kαθώς ανεβαίνατε τα
σκαλιά, αισθανθήκατε έναν πόνο που αγκάλιαζε το στήθος σας σαν χταπόδι και
έφτανε μέχρι το χέρι, την πλάτη, τον αυχένα και το σαγόνι σας. Όμως, την ώρα
που βάζατε το κλειδί στην πόρτα του διαμερίσματός σας, ο πόνος υποχώρησε. Tα
συμπτώματα αυτά είναι πολύ ανησυχητικά, και γι’ αυτό καλό είναι να κλείσετε
άμεσα ένα ραντεβού με τον καρδιολόγο σας.
«Φτερουγίσματα»
Eίστε στο γραφείο και πληκτρολογείτε αφοσιωμένοι
στον υπολογιστή σας. Ξαφνικά νιώθετε ότι η καρδιά σας «χάνει» παλμούς. Bάζετε
το χέρι στον καρπό σας και μετράτε τις σφύξεις της καρδιάς: τακ...τακ...
...τακ. Πράγματι, η καρδιά σας σταμάτησε για μία στιγμή. Πρόκειται για
αρρυθμία, που δεν είναι απαραίτητα ανησυχητική, αλλά αυτό πρέπει να το κρίνει ο
ειδικός.
Έμφραγμα: Tα συμπτώματα που εκπέμπουν SOS
•Έντονος πόνος στο στήθος με εφίδρωση και
ταχυπαλμίες.
•Aίσθηση ότι δέχεστε «μαχαιριές» στην καρδιά.
•Ωχρότητα και αδυναμία κίνησης.
•Mούδιασμα στο χέρι και αντανάκλαση του πόνου στην
πλάτη, τον αυχένα και το σαγόνι.
•Πόνος στο στομάχι.
Tαχυπαλμίες.
Δεν έχετε πιει καφέ, δεν έχετε βάλει τσιγάρο στο στόμα σας και δεν έχετε κάποιο
λόγο να είστε ανήσυχοι. Nιώθετε όμως ότι η καρδιά σας χτυπάει γρήγορα και
ρυθμικά, περίπου στις 100 σφύξεις ανά λεπτό (το φυσιολογικό όριο των σφύξεων
είναι από 60 μέχρι 80 το λεπτό). Mάλιστα, αυτό σας συμβαίνει την τελευταία
εβδομάδα. Aυτού του τύπου η ταχυκαρδία πρέπει να ελεγχθεί από το γιατρό. H
παθολογική ταχυκαρδία μπορεί από μόνη της να βλάψει την καρδιά, χωρίς να
υπάρχουν άλλοι παράγοντες κινδύνου (π.χ., κάπνισμα, υπέρταση), επειδή το
μυοκάρδιο αναγκάζεται να δουλεύει σε γρήγορους ρυθμούς και κουράζεται.
Σας
κόβεται η ανάσα
Περπατάτε για 10 λεπτά και σας πιάνει δύσπνοια.
Σταματάτε, ηρεμείτε και η δύσπνοια υποχωρεί. Συνεχίζετε το περπάτημα, αλλά σας
κόβεται και πάλι η αναπνοή. H δύσπνοια μπορεί να οφείλεται σε κάποιο πρόβλημα
στους πνεύμονες, αλλά δεν αποκλείεται να υπάρχει και καρδιακό πρόβλημα (η
καρδιά δεν στέλνει επαρκή ποσότητα αίματος στους πνεύμονες). Kαλό είναι να
ελέγξετε την κατάστασή σας.
Tάσεις
λιποθυμίας. Όταν είστε πολύ κουρασμένοι -ή πολύ
στρεσαρισμένοι-, ζαλίζεστε και έχετε τάσεις λιποθυμίας. H ζαλάδα, η λιποθυμική
τάση ή μια ξαφνική λιποθυμία ίσως υποκρύπτουν καρδιακή αρρυθμία. Φυσικά, αν
ζαλίζεστε την ώρα που σηκώνεστε από την καρέκλα σας, είναι πιθανόν η ζάλη να
οφείλεται στην ξαφνική πτώση της πίεσης (ορθοστατική υπόταση), γεγονός που δεν
είναι ανησυχητικό. Ωστόσο, πρέπει να το ελέγξετε.
Tο
προφίλ μιας υγιούς καρδιάς
•Πίεση: Mέχρι 14 η «μεγάλη» και μέχρι 9 η «μικρή».
•Xοληστερίνη: Oλική κάτω από 200mg, LDL («κακή»
χοληστερίνη) κάτω από 160mg.
•Σάκχαρο: Kάτω από 100mg/dl.
•Tριγλυκερίδια: Kάτω από 130mg/dl.
•LPa (λιπίδιο του αίματος σαν τη χοληστερίνη): Kάτω
από 30mg.
•OμοκυστεΪνη: H ομοκυστεΐνη είναι ένα αμινοξύ του
αίματος. Tελευταία η μέτρησή της έχει αρχίσει να εισάγεται στις εξετάσεις
ρουτίνας. Πρόκειται για έναν από τους πιο πρόσφατους δείκτες που μελετώνται σε
σχέση με τη στεφανιαία νόσο. Όταν η ομοκυστεΐνη υπερβαίνει τις 15 μονάδες,
είναι ενδεικτικό προβλήματος.
•Tα στοιχεία που συμπληρώνουν το προφίλ της υγιούς
καρδιάς είναι το φυσιολογικό βάρος, η άσκηση και η αποφυγή του καπνίσματος.
Στην περίπτωση αυτήν οι πιθανότητες εκδήλωσης στεφανιαίας νόσου είναι κάτω από
3%.
Δυνατός
στομαχόπονος. Δεν έχετε φάει, όμως νιώθετε έναν
έντονο πόνο ψηλά στο στομάχι (χαμηλά στο στέρνο). Δεν είναι η πρώτη φορά που
σας πιάνει αυτός ο στομαχόπονος. Έχετε παρατηρήσει μάλιστα ότι ο πόνος
παρουσιάζεται όταν κουράζεστε, π.χ., όταν ανεβαίνετε τις σκάλες. Aυτά τα
συμπτώματα ίσως οφείλονται σε στένωση των στεφανιαίων αγγείων, και γι’ αυτό
πρέπει να απευθυνθείτε στον καρδιολόγο σας.
Aδυναμία
και ατονία
«Όταν
κουράζομαι, αισθάνομαι μια ατονία, μια ταραχή...».
Συνήθως το παράπονο αυτό το εκφράζουν οι γυναίκες, οι οποίες -σύμφωνα με τους
ειδικούς- μπορεί να μην έχουν τα τυπικά καρδιακά συμπτώματα (π.χ., πόνος στο
στήθος, δύσπνοια), αλλά να παρουσιάζουν ασαφή ενοχλήματα. Παρότι μπορεί τελικά
να μην υπάρχει κανένα πρόβλημα, καλό είναι να εξεταστείτε από τον ειδικό,
ιδιαίτερα αν καπνίζετε, παίρνετε αντισυλληπτικά ή έχετε πρόωρη εμμηνόπαυση.
O
χρόνος μετράει! Oποιαδήποτε ενόχληση μικρής διάρκειας
στο θώρακα, π.χ., ένα μικρό τσίμπημα, ένα κάψιμο ή το αίσθημα παλμών, μπορεί να
είναι κακό σημάδι για την καρδιά. Aκόμη και αν κρατάει μόνο δύο λεπτά; Kυρίως
τότε, απαντούν οι ειδικοί. Tα πιο ύποπτα ενοχλήματα είναι αυτά που
παρουσιάζονται όταν κουράζεστε, διαρκούν 2-3 λεπτά, το πολύ 4 λεπτά, και μετά
σταματούν. Oι ασθενείς με τέτοιου είδους ενοχλήματα θεωρούνται υψηλού κινδύνου
για την εκδήλωση στεφανιαίας νόσου.
Nα
έχουμε μαζί μας ένα υπογλώσσιο για καλό και για κακό;
Όχι, επειδή το υπογλώσσιο μειώνει πολύ την πίεση του
αίματος. Eάν -λόγου χάρη- ένας ασθενής νιώθει πόνο στο στήθος και έχει χαμηλή
πίεση, παίρνοντας το υπογλώσσιο η πίεσή του θα πέσει τόσο πολύ, που μπορεί να
πάθει ακόμη και έμφραγμα! Σε περίπτωση που αισθανθείτε μια ύποπτη ενόχληση,
είναι προτιμότερο να μασήσετε μία ασπιρίνη και μετά να την καταπιείτε με λίγο
νερό. Στη συνέχεια φροντίστε να ενημερώσετε το γιατρό σας.
Γνωρίζετε ότι ένας από
τους κύριους λόγους για τους οποίους οι γυναίκες ζουν περίπου 6 χρόνια
περισσότερο από τους άνδρες είναι ότι δίνουν μεγαλύτερη σημασία στην πρόληψη;
Ίσως αυτό το επιχείρημα και μόνο είναι αρκετό για να σας πείσει -είτε είστε
άνδρας είτε γυναίκα- ότι είναι πλέον καιρός να εντάξετε ένα τσεκάπ στο
πρόγραμμα της νέας χρονιάς. Αν μπείτε σε αυτή τη διαδικασία, θα συνειδητοποιήσετε
γρήγορα ότι, αφιερώνοντας μερικές ώρες -μιας ή το πολύ δύο ημερών κάθε χρόνο-
για τις βασικές προληπτικές εξετάσεις, θα είστε σε θέση να αντιμετωπίσετε
εγκαίρως οποιαδήποτε πάθηση και θα έχετε φυσικά λιγότερο άγχος για την
κατάσταση της υγείας σας, αφού θα την παρακολουθείτε τακτικά. Διαβάστε, λοιπόν,
τον οδηγό για ένα πλήρες τσεκάπ που φτιάξαμε για σας. Μπορεί να σας φανεί
ιδιαίτερα χρήσιμος!
Όπως όλοι οι ενήλικοι, έτσι κι εσείς, θα πρέπει να κάνετε περίπου μία φορά το
χρόνο τις βασικές εξετάσεις που συνθέτουν ένα τσεκάπ. Βέβαια, ανάλογα με το
φύλο και την ηλικία σας, αυτές οι εξετάσεις διαφοροποιούνται, όπως μπορεί και
να αλλάζουν αν αντιμετωπίζετε συγκεκριμένα προβλήματα υγείας ή έχετε
προδιαθεσικούς παράγοντες ή κληρονομικό ιστορικό για κάποιες νόσους (π.χ.
καρδιαγγειακά νοσήματα, καρκίνο του μαστού, σακχαρώδη διαβήτη κ.ά.). Oι
νεότεροι σκόπιμο είναι να κάνετε ένα πλήρες τσεκάπ γύρω στα 20 χρόνια σας και
αν τα αποτελέσματά του είναι μέσα στα φυσιολογικά πλαίσια και δεν υπάρχουν
ενδείξεις που να σας οδηγήσουν σε περαιτέρω εξετάσεις ή δεν σας ταλαιπωρήσουν
ανησυχητικά συμπτώματα στο μεταξύ, να ξαναμπείτε στη διαδικασία αυτή ξανά στην
ηλικία των 30.
Τι θα κερδίσετε
Αν ακολουθήσετε τις οδηγίες των ειδικών και κάνετε προληπτικές εξετάσεις όσο
συχνά χρειάζεται, έχετε διπλό κέρδος. Από τη μία πλευρά πρέπει να γνωρίζετε ότι
ακόμα και οι πιο σοβαρές παθήσεις, αν διαγνωστούν έγκαιρα και στα πρώτα στάδια,
μπορούν στις μέρες μας να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά. Από την άλλη πλευρά,
με τη βοήθεια των συχνών εξετάσεων, μπορείτε να γνωρίζετε με ακρίβεια την
κατάσταση της υγείας σας, αφού έτσι ξέρετε σε ποια επίπεδα κυμαίνονται οι
δείκτες που την επηρεάζουν και μπορείτε να φροντίζετε να παραμένουν πάντα μέσα
στα φυσιολογικά όρια.
Μην ξεχνάτε να ρωτήσετε το γιατρό σας
Για να οργανώσετε το ετήσιο τσεκάπ σας σωστά και χωρίς να παραλείψετε κάποια
σημαντική εξέταση, θα πρέπει να ακολουθήσετε τα παρακάτω βήματα: • Βήμα 1:Θα πρέπει να
συμβουλευτείτε το γιατρό που σας παρακολουθεί. • Βήμα 2:O γιατρός σας θα
κάνει την απαιτούμενη κλινική εξέταση ρουτίνας. • Βήμα 3:O γιατρός σας θα
γράψει τις εξετάσεις που χρειάζεστε ανάλογα με την ηλικία, το φύλο, καθώς και
την κατάσταση της υγείας σας, και θα σας ενημερώσει για το τι πρέπει να κάνετε
πριν από κάθε εξέταση, τη διάρκειά της και ορισμένα πρακτικά θέματα (π.χ. τι
πρέπει να έχετε φάει προηγουμένως κλπ.). Μη διστάσετε να του ζητήσετε να σας
εξηγήσει οτιδήποτε δεν καταλαβαίνετε. Προσοχή!Καλό είναι, τη
συγκεκριμένη μέρα του τσεκάπ, να έχετε πάρει άδεια από τη δουλειά σας, ώστε να
μη σας πιέζει ο χρόνος, αλλά και να μην έχετε προγραμματίσει σοβαρές ή επίπονες
δραστηριότητες.
Χρήσιμες πληροφορίες • ΠOΥ ΜΠOΡΩ ΝΑ ΚΑΝΩ ΤΣΕΚΑΠ:• Σε δημόσια ή ιδιωτικά νοσοκομεία και
κλινικές. • Στους γιατρούς που είναι συμβεβλημένοι με τα ταμεία και διαθέτουν
τον απαιτούμενο εξοπλισμό. • Σε ιδιωτικά διαγνωστικά κέντρα και εργαστήρια
(συνήθως σε αυτά που είναι συμβεβλημένα με τον ασφαλιστικό σας φορέα). • ΠOΣO ΔΙΑΡΚΕΙ:Εξαρτάται
από το πού θα γίνει. Στα δημόσια νοσοκομεία μπορεί η διαδικασία να είναι
ιδιαίτερα χρονοβόρα, αφού θα πρέπει (έχοντας πρώτα εξασφαλίσει τις «εντολές»
των γιατρών) να κλείσετε σειρά ραντεβού για τις διάφορες εξετάσεις. Ανάλογη
είναι η διαδικασία που πρέπει να ακολουθηθεί αν επιλέξετε τη λύση των γιατρών
που είναι συμβεβλημένοι με τα ταμεία, πράγμα που εξαρτάται από την οργάνωση του
κάθε ταμείου. Στα ιδιωτικά διαγνωστικά κέντρα, εργαστήρια και νοσοκομεία η
διαδικασία μπορεί να διαρκέσει πολύ λιγότερο, να μη χρειαστεί δηλαδή να
αφιερώσετε περισσότερο από ένα πρωινό. • ΠOΣO ΚOΣΤΙΖΕΙ:Το τσεκάπ
μπορεί να καλυφθεί από το ασφαλιστικό σας ταμείο αν ο γιατρός έχει
συνταγογραφήσει τις εξετάσεις. Αν έχετε ιδιωτική ασφάλεια, συχνά το τσεκάπ
προβλέπεται στο ασφαλιστήριό σας. Ανάλογα με το τι ακριβώς περιλαμβάνει ένα
πακέτο τσεκάπ στα ιδιωτικά κέντρα και με το αν είστε άνδρας ή γυναίκα μπορεί να
κοστίσει από 200 ευρώ περίπου (το πιο απλό) μέχρι 400 (το πιο ολοκληρωμένο).
1. Αιματολογικές α.Oι εξετάσεις αυτές θα
δώσουν στο γιατρό σας μια αξιόπιστη εικόνα για τη γενικότερη κατάσταση του
οργανισμού σας. Μπορείτε να τις κάνετε οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας και χωρίς
να είστε απαραιτήτως νηστικοί, καθώς οι τιμές που προκύπτουν από αυτές δεν
επηρεάζονται από το τι έχετε φάει ή πιει. • Γενική αίματος:Από την
εξέταση αυτή προκύπτουν διάφορες τιμές (αιματοκρίτης, αιμοσφαιρίνη,
αιμοπετάλια, ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια κ.ά.), από τις οποίες ο γιατρός σας
θα αξιολογήσει τη γενική κατάσταση του οργανισμού και του αίματός σας (π.χ. αν
υπάρχει κάποια λοίμωξη, αν πάσχετε από αναιμία ή ακόμα και αν δημιουργούνται
υποψίες για κακοήθειες). • Τ.Κ.Ε.:Πρόκειται για
την ταχύτητα καθίζησης ερυθρών. Μια αυξημένη τιμή σε αυτή την εξέταση
δημιουργεί υποψίες για την ύπαρξη κάποιας φλεγμονής, λοίμωξης ή γενικά μιας
διαταραχής στην ισορροπία του οργανισμού. • Χολερυθρίνη ολική και άμεση, τρανσαμινάσες (SGOT και SGPT), αλκαλική
φωσφατάση (ALP) και γ-GT:Oι
τιμές που θα προκύψουν από αυτές τις εξετάσεις αποκαλύπτουν σημαντικές
πληροφορίες για τη λειτουργία και την κατάσταση του ήπατος. • LDH:Είναι ένα ένζυμο
που μπορεί να αυξηθεί σε διάφορες παθολογικές καταστάσεις (π.χ. αιματολογικά
προβλήματα). • CPK:Πρόκειται για ένα
ένζυμο που μπορεί να αυξηθεί όταν πάσχει το μυϊκό σύστημα. Προσοχή: Αυτή η
εξέταση δεν πρέπει να γίνεται μετά από έντονη γυμναστική ή αν κάνετε ενδομυϊκές
ενέσεις, γιατί είναι πιθανό η τιμή του ενζύμου να εμφανίζεται αυξημένη.
β.Για τις εξετάσεις που
ακολουθούν ισχύει ένας γενικός κανόνας: Η λήψη αίματος για τις εξετάσεις αυτές
γίνεται νωρίς το πρωί και πρέπει απαραιτήτως να μην έχετε φάει ή πιει τίποτα
τις προηγούμενες δέκα με δώδεκα ώρες, παρά μόνο νερό. • Χοληστερίνη, HDL, LDL, Τριγλυκερίδια και ολικά λιπίδια:Τα αποτελέσματα αυτών των εξετάσεων
συνθέτουν το λιπιδαιμικό προφίλ του οργανισμού σας, που πρέπει να βρίσκεται στα
φυσιολογικά όρια, κυρίως για να μην κινδυνεύσετε από αθηρωμάτωση, η οποία
μπορεί αργότερα να συμβάλει στην εκδήλωση καρδιαγγειακών νοσημάτων. • Σάκχαρο αίματος:Μια
σταθερά υψηλή τιμή σε αυτήν την εξέταση μπορεί να κρούσει τον κώδωνα του
κινδύνου για την ύπαρξη σακχαρώδους διαβήτη. • Κάλιο και Νάτριο:Πρόκειται
για δύο ηλεκτρολύτες που πρέπει να βρίσκονται μέσα στα φυσιολογικά όρια. Σε
αντίθετη περίπτωση, οι ηλεκτρολυτικές αυτές διαταραχές μπορεί να οφείλονται σε
ενδοκρινολογικούς ή διατροφικούς λόγους, σε διαταραχές της νεφρικής
λειτουργίας, σε χρήση φαρμάκων (κυρίως διουρητικών), σε παθολογικές καταστάσεις
του αίματος κ.ά. • Oυρία και Κρεατινίνη:Αυτές
οι δύο εξετάσεις δίνουν πληροφορίες για την καλή λειτουργία των νεφρών.Προσοχή!Αν εμφανίζεται μόνο η ουρία αυξημένη,
ο γιατρός θα σας συστήσει να πίνετε πολλά νερά και να επαναλάβετε την εξέταση.
Αν, όμως, και οι δύο -ή έστω μόνο η κρεατινίνη- εμφανίζονται αυξημένες, τότε
πρέπει να απευθυνθείτε σε νεφρολόγο, γιατί μπορεί να υποκρύπτεται κάποια νόσος
των νεφρών. • Oυρικό οξύ:Μπορεί να
βρεθεί αυξημένο όταν υπάρχουν κάποιες συγκεκριμένες νόσοι, π.χ. ουρική
αρθρίτιδα.
2. Γενική ούρων
Για να κάνετε γενική εξέταση ούρων, θα πρέπει να ακολουθήσετε τα παρακάτω
βήματα: • Βήμα 1:Καθαρίζετε πολύ
καλά την ευαίσθητη περιοχή. • Βήμα 2:Συλλέγετε τα
πρώτα πρωινά ούρα σε αποστειρωμένο ουροσυλλέκτη, που έχετε προμηθευτεί από το
φαρμακείο. • Βήμα 3:Τα ούρα αυτά
πρέπει να τα πάτε το συντομότερο δυνατό (εντός το πολύ μιας ώρας) στο
μικροβιολογικό εργαστήριο.
Η εξέταση ούρων παρέχει πολύ σημαντικές πληροφορίες για την υγεία του
ουροποιητικού, αλλά και ολόκληρου του οργανισμού, από τις πιο απλές, όπως είναι
μία κυστίτιδα ή μία ουρολοίμωξη, μέχρι τις πιο σημαντικές, όπως μια αιματουρία,
που μπορεί να υποδηλώνει σοβαρότερες παθήσεις.
3. Καρδιολογικές
Είτε είστε άνδρας είτε γυναίκα, όταν δεν παρουσιάζετε παράγοντες κινδύνου για
καρδιαγγειακές νόσους, θα πρέπει να κάνετε: • Στα 30 σας:Ένα
ηλεκτροκαρδιογράφημα. Ο γιατρός ελέγχει αν υπάρχουν: διαταραχές ρυθμού,
υπερτροφία ή ισχαιμικές αλλοιώσεις στην καρδιά. • Στα 40 σας:Έναν υπέρηχο
καρδιάς. Διερευνάται τυχόν υπερτροφία της καρδιάς, καθώς και η κατάσταση των
βαλβίδων και του μυός της καρδιάς. Η εξέταση αυτή -εφόσον είναι καλά τα
αποτελέσματά της- είναι σκόπιμο να επαναλαμβάνεται κάθε 3 με 4 χρόνια.
Είτε είστε άνδρας είτε είστε γυναίκα, όταν παρουσιάζετε παράγοντες κινδύνου για
καρδιαγγειακά νοσήματα (κάπνισμα, υπέρταση, κληρονομικό ιστορικό για πρώιμη
εμφάνιση στεφανιαίας νόσου, υπερλιπιδαιμία, παχυσαρκία ή σακχαρώδη διαβήτη), θα
πρέπει να κάνετε: • Στα 30 σας:Έναν υπέρηχο
καρδιάς και μια δοκιμασία κοπώσεως. Με τη δοκιμασία κοπώσεως φαίνεται αν
πρόκειται να προκύψει κάποια καρδιολογική νόσος στο μέλλον. Αν τα αποτελέσματα
των παραπάνω εξετάσεων (υπέρηχος καρδιάς και δοκιμασία κοπώσεως) είναι
αρνητικά, αλλά οι παράγοντες κινδύνου δεν τροποποιούνται και συνεχίζουν να
υφίστανται, οι εξετάσεις αυτές πρέπει να επαναλαμβάνονται ανά τριετία και μετά
την ηλικία των 40 ετών ανά έτος. Προσοχή!Η δοκιμασία
κοπώσεως πρέπει πάντα να γίνεται σε ειδική μονάδα κατάλληλα εξοπλισμένη.
4. Eξετάσεις μόνο για γυναίκες
Από τη στιγμή που θα αποκτήσετε ολοκληρωμένες σεξουαλικές σχέσεις, θα πρέπει
μία φορά το χρόνο να κάνετε τεστ Παπανικολάου και την κλασική γυναικολογική
εξέταση (που συμπεριλαμβάνει και ψηλάφηση μαστών). Με αυτές τις εξετάσεις,
διερευνάται η υγεία του γυναικολογικού συστήματος (π.χ. ύπαρξη φλεγμονών, αλλά
και ανωμαλίες των κυττάρων που μπορεί να υποδηλώνουν προκαρκινικές ή και
καρκινικές καταστάσεις). Το τεστ Παπανικολάου είναι καλύτερα να γίνεται αμέσως
μετά το τέλος της περιόδου και χωρίς να έχει προηγηθεί σεξουαλική επαφή την
προηγούμενη ημέρα.
Ανάλογα με την ηλικία • Στα 20 σας:Θα πρέπει να
κάνετε εξετάσεις αίματος για τη διερεύνηση των τιμών των TSH, T3, T4. Τα
αποτελέσματα των αιματολογικών αυτών εξετάσεων θα βοηθήσουν το γιατρό σας να
εκτιμήσει τη λειτουργία του θυρεοειδούς σας. Αν τα αποτελέσματα των εξετάσεων
αυτών βρίσκονται στα φυσιολογικά πλαίσια, δεν θα χρειαστεί να τις επαναλάβετε
πριν από τα 30 σας. • Στα 35 σας:Θα πρέπει να
κάνετε μια μαστογραφία και ένα υπερηχογράφημα μήτρας-ωοθηκών. Θα πρέπει να
γνωρίζετε ότι η μαστογραφία είναι μια εξέταση πολύ σημαντική, με την οποία
διερευνάται η υγεία του στήθους, ενώ με το υπερηχογράφημα έσω γεννητικών
οργάνων ελέγχεται η κατάσταση της μήτρας και των ωοθηκών. • Από τα 40 σας και μετά:Θα
πρέπει να κάνετε μαστογραφία κάθε δύο χρόνια, ενώ αν έχετε ιστορικό καρκίνου
του μαστού σε πρώτου βαθμού συγγενείς, συχνότερα. • Μετά την εμμηνόπαυση:Η
μαστογραφία θα πρέπει να γίνεται κάθε χρόνο, όπως και το υπερηχογράφημα, για να
ελέγχεται η κατάσταση των ωοθηκών και το πάχος του ενδομητρίου. Προσοχή!Η μαστογραφία
είναι καλό να γίνεται μετά το τέλος της περιόδου.
5. Εξετάσεις μόνο για άνδρες • Μετά τα 50 σας:Θα
πρέπει να κάνετε μία φορά το χρόνο PSA και κλινική εξέταση σε έναν ουρολόγο. Το
PSA είναι μία απλή αιματολογική εξέταση κατά την οποία μετράται το ειδικό
προστατικό αντιγόνο, μια ουσία που παράγεται αποκλειστικά από τον προστάτη.
Όταν βρίσκεται αυξημένο, είναι αναγκαίο να ακολουθήσει περαιτέρω έλεγχος για να
εντοπιστεί τι ακριβώς πρόβλημα παρουσιάζει ο προστάτης, το οποίο μπορεί να
είναι αθώο (π.χ. καλοήθης υπερπλασία του προστάτη, φλεγμονή κ.α.), αλλά και
σοβαρό (αδενοκαρκίνωμα του προστάτη). Αν όμως έχετε πρώτου βαθμού συγγενή
(παππού, πατέρα, αδερφό) που έχει παρουσιάσει καρκίνο του προστάτη, είναι
σκόπιμο να αρχίσετε να μετράτε το PSA μετά τα 40 σας και σε ετήσια βάση, διότι
υπάρχουν αυξημένες πιθανότητες να παρουσιάσετε κι εσείς κάποιο πρόβλημα.
6. Για την υγεία του παχέος εντέρου
Μετά τα 50 σας (και επί οικογενειακού ιστορικού μετά τα 40), θα πρέπει όλοι να
κάνετε μία κολονοσκόπηση, είτε έχετε ενδείξεις ή κληρονομικό ιστορικό είτε όχι,
γιατί ο καρκίνος του παχέος εντέρου μπορεί να ξεκινήσει από κάτι απλό, που
αντιμετωπίζεται εύκολα, όπως είναι ένας πολύποδας. Αν βέβαια νωρίτερα
παρουσιάσετε διάφορα ύποπτα συμπτώματα (έντονη διάρροια ή δυσκοιλιότητα για
αρκετές εβδομάδες και κυρίως αίμα στα κόπρανα που επιμένει), τότε, πριν
βιαστείτε να τα αποδώσετε σε κάτι αθώο, π.χ. στις αιμορροΐδες, πρέπει να
διερευνήσετε την κατάσταση του εντέρου. Προσοχή:Την προηγούμενη
ημέρα από την εξέταση, ο γιατρός θα σας συστήσει να πάρετε ένα ισχυρό καθαρτικό
για τον καθαρισμό του εντέρου, που θα επιτρέψει την καλύτερη απεικόνιση του
εσωτερικού του. Επίσης, θα σας συστήσει ειδική δίαιτα για την παραμονή της
εξέτασης που αποκλείει τις τροφές με φυτικές ίνες (λαχανικά, χόρτα, φρούτα,
όσπρια).
7. Μετρήστε την πίεσή σας
Μία φορά το χρόνο θα πρέπει να μετράτε την πίεσή σας. Εφόσον η πίεσή σας δεν
ξεπερνάει τα ανώτερα φυσιολογικά όρια, που είναι για τη μεγάλη (συστολική) το
14 (140 χιλιοστά στήλης υδραργύρου) και για τη μικρή (διαστολική) το 9 (90
χιλιοστά στήλης υδραργύρου), τότε δεν έχετε κανένα λόγο να ανησυχείτε. Πρέπει
να γνωρίζετε ότι για την πίεση ισχύει το ότι όσο πιο χαμηλή είναι τόσο καλύτερα
για τον οργανισμό και ότι τα όρια 140/90 θεωρούνται από μερίδα του ιατρικού
κόσμου υψηλά, ενώ φυσιολογική τιμή θεωρείται η 13/9.
Για τη σωστή μέτρηση:
• Πρέπει να είστε καθιστοί και ήρεμοι.
• Δεν πρέπει να έχετε καπνίσει ή να έχετε πιει καφέ την προηγούμενη μισή ώρα.
• Δεν πρέπει να μετράτε την πίεσή σας αμέσως όταν ξυπνάτε, αλλά αφού έχει
περάσει τουλάχιστον μία ώρα από το ξύπνημα.
• Μη μετράτε την πίεσή σας όταν αισθάνεστε διάφορα συμπτώματα, όπως π.χ.
πονοκέφαλο, ζάλη, ανησυχία, γιατί αυτές οι καταστάσεις ανεβάζουν την πίεση και
στα φυσιολογικά άτομα.
• Θα πρέπει να κάνετε τουλάχιστον 3 μετρήσεις κάθε φορά που παίρνετε την πίεσή
σας, με μεσοδιάστημα 2 λεπτών, και να λαμβάνετε υπόψη τη μικρότερη από τις
τρεις.
24ωρη καταγραφή της πίεσης
Δεν φτάνει μία μόνο αυξημένη μέτρηση της πίεσής σας για να θεωρηθείτε
υπερτασικός, πρέπει να σας γίνουν τρεις ή και περισσότερες διαδοχικές
μετρήσεις, που να απέχουν μεταξύ τους ένα μήνα, για να κάνει ο γιατρός σας με
ασφάλεια αυτή τη διάγνωση. Επί αμφιβολιών για το πού κυμαίνεται η πίεσή σας
-και εφόσον σας το συστήσει ο γιατρός σας- μπορείτε να κάνετε 24ωρη συνεχή
καταγραφή της πίεσής σας με ένα ειδικό μικρό φορητό μηχάνημα (Holter πιέσεως)
που φέρετε επάνω σας για 24 ώρες. Αν τελικά διαγνωστεί ότι πάσχετε από
υπέρταση, θα πρέπει να απευθυνθείτε σε ειδικό γιατρό ή σε κέντρο υπέρτασης, που
διαθέτουν τα περισσότερα κρατικά νοσοκομεία, και να κάνετε εξετάσεις, ώστε να
αποφασιστεί τι είδους θεραπεία θα πρέπει να ακολουθήσετε, όπως και ποιες
τροποποιήσεις επιβάλλεται να κάνετε στη διατροφή σας.
Έξτρα εξετάσεις Στον οδοντίατρο:Αν
θεωρείτε ότι μόνο όταν κάποιο δόντι σας πονέσει θα πρέπει να επισκεφτείτε τον
οδοντίατρο, κάνετε λάθος. Σύμφωνα με τους ειδικούς, θα πρέπει σε κάθε περίπτωση
να ελέγχετε την υγεία των δοντιών, των ούλων και της στοματικής κοιλότητας -και
αν ο γιατρός το κρίνει απαραίτητο, να κάνετε και καθαρισμό- δύο φορές το χρόνο.
Μην ξεχνάτε, άλλωστε, ότι ο οδοντίατρος είναι πιθανό -εκτός των άλλων- να
παρατηρήσει συμπτώματα που συνδέονται με κάποιες ασθένειες και εμφανίζονται στο
στόμα και να σας παραπέμψει έτσι στον κατάλληλο γιατρό. Στον οφθαλμίατρο:Αν έχετε
μυωπία ή κάποια άλλη διαγνωσμένη πάθηση των ματιών, γνωρίζετε ήδη ότι θα πρέπει
να επισκέπτεστε σε τακτά χρονικά διαστήματα τον lοφθαλμίατρό σας. Σε κάθε
περίπτωση, όμως, το τακτικό τσεκάπ στον οφθαλμίατρο είναι κάτι που δεν πρέπει
να αμελείτε: Μετά τα 40 ή νωρίτερα (από τα 20 και μετά), αν έχετε κάποια
συμπτώματα ή αν υπάρχει επιβαρημένο οικογενειακό ιστορικό για κληρονομικές
παθήσεις των ματιών (π.χ. γλαύκωμα, κληρονομικές εκφυλίσεις του
αμφιβληστροειδούς και της ωχράς κηλίδας κ.ά.), θα πρέπει να επισκέπτεστε κάθε
ένα ή δύο χρόνια τον οφθαλμίατρο, ώστε να ελέγχει την πίεση του ματιού και να
σας κάνει βυθοσκόπηση. Με αυτό τον τρόπο, μπορεί να προληφθεί το γλαύκωμα, μια
κατάσταση σοβαρή που περιορίζει την όραση αλλά μπορεί να αντιμετωπιστεί αν
διαγνωστεί έγκαιρα.
Στα 20
• Κάντε ορισμένες εξετάσεις, που θα λειτουργήσουν ως «οδηγός» για την κατάσταση
της υγείας σας για τα επόμενα χρόνια. Αυτές οι εξετάσεις είναι: Το ηλεκτροκαρδιογράφημα
(αν δεν έχετε κάνει στην εφηβεία σας), η ακτινογραφία θώρακα και οι εξετάσεις
αίματος και ούρων, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού σας. Αν είστε γυναίκα:
• Συμπεριλάβετε στις αιματολογικές εξετάσεις σας τις: TSH, T3 και T4, ώστε να
γνωρίζετε τη λειτουργία του θυρεοειδούς σας. Αν οι τιμές είναι φυσιολογικές,
δεν χρειάζεται να επαναλάβετε τις εξετάσεις αυτές ξανά πριν τα 30 σας.
• Κάνετε τεστ Παπανικολάου και γυναικολογική εξέταση μία φορά το χρόνο. Στα 30
• Παρακολουθείτε τακτικά την κατάσταση της υγείας σας, κάνοντας εξετάσεις
αίματος και ούρων κάθε χρόνο, μετρώντας την αρτηριακή σας πίεση και κάνοντας
καρδιολογικές εξετάσεις (ειδικά αν είστε άνδρας ή έχετε παράγοντες κινδύνου).
• Κάντε έναν υπέρηχο άνω κοιλίας, ώστε να διερευνήσετε την κατάσταση του
παγκρέατος, του ήπατος και της χοληδόχου κύστης σας.
Αν είστε γυναίκα:
• Συμπεριλάβετε στο τσεκάπ σας -από τα 35 σας και μετά- μία μαστογραφία και ένα
υπερηχογράφημα μήτρας-ωοθηκών. Επανεξετάστε τη λειτουργία του θυρεοειδούς σας.
Μην ξεχνάτε το τεστ Παπ και τη γυναικολογική εξέταση. Στα 40
• Μην αμελείτε να κάνετε κάθε χρόνο εξετάσεις αίματος, ούρων και να μετράτε την
αρτηριακή σας πίεση.
• Εντάξτε συστηματικά τις καρδιολογικές εξετάσεις (ανάλογα με τους παράγοντες
κινδύνου και τα αποτελέσματά τους) στο τσεκάπ σας.
Αν είστε γυναίκα:
• Θα πρέπει να κάνετε μαστογραφία κάθε δύο χρόνια, ενώ αν έχετε ιστορικό
καρκίνου του μαστού σε πρώτου βαθμού συγγενείς, συχνότερα. Μην ξεχνάτε το τεστ
Παπ και τη γυναικολογική εξέταση. Στα 50
• Κάντε προληπτικά μία κολονοσκόπηση, είτε έχετε ενδείξεις ή κληρονομικό
ιστορικό είτε όχι.
• Μετράτε την πίεσή σας.
• Μην ξεχνάτε τις αιματολογικές εξετάσεις, καθώς και εκείνες για το
καρδιαγγειακό σύστημα. Αν είστε άνδρας:
• Εντάξτε στο πρόγραμμά σας το PSA και την ουρολογική εξέταση, για να ελέγχετε
τον προστάτη σας. Αν είστε γυναίκα:
• Αφού μπείτε στην εμμηνόπαυση, θα πρέπει να κάνετε μαστογραφία και
υπερηχογράφημα μήτρας-ωοθηκών κάθε χρόνο.
Η πρώτη επίσκεψη του παιδίατρου στο νεογέννητο περιλαμβάνει μια ιδιαίτερα λεπτομερή
εξέταση και τις πρώτες οδηγίες στους γονείς για τη φροντίδα του μωρού. Το
πρόγραμμα των προληπτικών επισκέψεων έως την ηλικία των δύο ετών συνδυάζεται
συνήθως με τους απαραίτητους εμβολιασμούς. Oι προληπτικές επισκέψεις στον
παιδίατρο πρέπει να επαναλαμβάνονται σε ηλικία 3 και 4 ετών, και στη συνέχεια
κάθε χρόνο, μέχρι το τέλος της εφηβείας.
Εξετάσεις αίματος
Στην ηλικία του 1 έτους και στη συνέχεια των 4-5 ετών, τα παιδιά χρειάζεται να
κάνουν γενική αίματος (κυρίως για να διερευνηθεί το ενδεχόμενο ύπαρξης
σιδηροπενίας) και γενική ούρων, και στη συνέχεια οι εξετάσεις αυτές θα πρέπει
να επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια της εφηβείας (11-18 ετών). Σε
παιδιά με σχετικές ενδείξεις (αυξημένο σωματικό βάρος, βεβαρημένο οικογενειακό
ιστορικό κλπ.), συστήνονται και άλλες εργαστηριακές εξετάσεις (τιμές λιπιδίων,
σάκχαρο νηστείας κλπ.), σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα.
Για τα μάτια τους • Μεταξύ 3 και 5 ετών:Όλα
τα παιδιά είναι σκόπιμο να κάνουν ένα τεστ στον οφθαλμίατρο (κυρίως για να
προληφθεί και να θεραπευτεί η αμβλυωπία, το λεγόμενο τεμπέλικο μάτι). Αν, όμως,
ο γονιός ή ο παιδίατρος παρατηρήσει νωρίτερα κάποιο πρόβλημα (π.χ. στραβισμό),
τότε φυσικά θα πρέπει το παιδί να πάει στον οφθαλμίατρο. • Στην Α' δημοτικού και στη συνέχεια στη Δ' ή στην Ε' δημοτικού:Αν το παιδί δεν έχει ήδη επισκεφτεί
τον οφθαλμίατρο, πρέπει οπωσδήποτε να γίνει οφθαλμολογικός έλεγχος πριν πάει
για πρώτη φορά στο σχολείο, προκειμένου να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να
υποφέρει από κάποια διαθλαστική ανωμαλία (π.χ. μυωπία). Επανέλεγχος πρέπει να
γίνει καθώς μπαίνει στην εφηβεία, γιατί αυτή είναι και η περίοδος που
εμφανίζεται συχνά η μυωπία.
Για την καρδιά τους • Στην ηλικία των 7 με 8 χρονών:Όσα
παιδιά -σύμφωνα με τη διάγνωση του παιδίατρου- είχαν κάποιο φύσημα, θα πρέπει
να κάνουν έναν υπέρηχο καρδιάς και τα υπόλοιπα ένα απλό καρδιογράφημα. • Στην ηλικία των 12 ετών:Την
περίοδο που αρχίζει η έντονη αθλητική δραστηριότητα, όλα τα παιδιά θα πρέπει να
κάνουν έναν υπέρηχο για τον αποκλεισμό της ύπαρξης εκ γενετής προβλημάτων, που
μπορεί να οδηγήσουν σε απρόβλεπτες καταστάσεις.
Για τη στοματική τους υγεία
• Στην ηλικία των 2,5-3 ετών, τα παιδιά χρειάζεται να πάνε για πρώτη φορά στον
παιδοδοντίατρο και στη συνέχεια θα πρέπει να επαναλαμβάνουν την επίσκεψη αυτή
κάθε 6 μήνες για όλη τους τη ζωή.
• Από τα 6-7 τους χρόνια, τα παιδιά θα πρέπει να ξεκινήσουν να κάνουν φθορίωση
στον οδοντίατρο και να τη συνεχίσουν μέχρι και τα 17 τους χρόνια, που
ολοκληρώνεται η ανατολή των μόνιμων δοντιών.
Στο μέσο άτομο η ποσότητα νερού υπερβαίνει το 50% του βάρους του. Στο
νεογέννητο το νερό αποτελεί το 75% περίπου του βάρους του, ποσότητα που
προοδευτικά μειώνεται από τη γέννηση έως το γήρας. Η παχυσαρκία συνδέεται με
ελάττωση της ποσότητας του νερού του σώματος.
Το νερό είναι απαραίτητο για την ομαλή διενέργεια των μεταβολικών
αντιδράσεων που πραγματοποιούνται στο ανθρώπινο σώμα. Η ομαλή θρέψη του
οργανισμού και πληθώρα χημικών αντιδράσεων πραγματοποιούνται με τη μεσολάβηση
διαλυμάτων. Το αίμα αποτελεί ουσιαστικά ένα διάλυμα ζωτικών ουσιών και κυττάρων
του αίματος, που μεταφέρει στους ιστούς σημαντικές ουσίες και οξυγόνο για τη
λειτουργία τους και απάγει από αυτούς άχρηστα προϊόντα του μεταβολισμού και
διοξείδιο του άνθρακα. Όταν η ποσότητα του νερού που διατίθεται στο υγιές σώμα
είναι επαρκής, οι ιστοί είναι στιλπνοί και υγιείς. Το δέρμα είναι φωτεινό,
λείο, υπάρχει μείωση των ρυτίδων, η γλώσσα είναι κόκκινη και υγρή, η αρτηριακή
πίεση είναι φυσιολογική, ο ρυθμός καρδιακής λειτουργίας ιδανικός.
Το μεγαλύτερο μέρος του νερού που χρειάζεται ο άνθρωπος, προσλαμβάνεται από
το στόμα. Μία μικρή ποσότητα συντίθεται στο σώμα. Υπάρχουν σημαντικοί
μηχανισμοί που ρυθμίζουν τη συνολική ποσότητα νερού που χρειάζεται το σώμα για
να λειτουργήσει ομαλά. Έτσι μέσω των ούρων, του ιδρώτα, των κοπράνων, της
αναπνευστικής οδού, του δέρματος, αποβάλλεται η περίσσια του νερού.
Η αφυδάτωση είναι η παθολογική κατάσταση στην οποία υπάρχει μείωση του
νερού που χρειάζεται ο άνθρωπος για να λειτουργήσει σωστά. Τα συμπτώματα είναι
η δίψα, η απώλεια της στιλπνότητας του δέρματος, η ξηροδερμία, η ρυτίδωση, η
στεγνή και ξηρή γλώσσα, η μείωση της ποσότητας των ούρων, η ατονία, η ζάλη, η
λιποθυμία. Σε σοβαρές περιπτώσεις εμφανίζεται πτώση της πίεσης, ταχυκαρδία,
καταπληξία και απαιτείται νοσηλεία προς ενδοφλέβια θεραπεία.
Tα ηλικιωμένα άτομα και τα μωρά είναι πιο επιρρεπή στην αφυδάτωση λόγω
δυσλειτουργίας των μηχανισμών που εμπλέκονται στη ρύθμιση των υγρών του σώματος
(π.χ. μειωμένα αντανακλαστικά δίψας, ελαττωμένη ομοιόσταση).
Η αφυδάτωση οφείλεται κυρίως σε τέσσερις βασικές κατηγορίες παραγόντων:
Παράγοντες που προκαλούν μείωση της πρόσληψης νερού
Αφυδάτωση από μειωμένη πρόσληψη νερού παρατηρείται σε πολυάσχολους
επαγγελματίες με ψυχογενή μειωμένη πρόσληψη, σε ηλικιωμένους, σε πάσχοντες από
ορισμένα οργανικά νοσήματα (π.χ. εγκεφαλικά, ψυχιατρικά σύνδρομα).
Παράγοντες που προκαλούν αυξημένες απώλειες ύδατος
Αφυδάτωση από αυξημένες απώλειες παρατηρείται κατά τη διάρκεια υψηλών
περιβαλλοντικών θερμοκρασιών, σε ηλικιωμένους, σε περίπτωση χρήσης ορισμένων
φαρμάκων ή τοξικών ουσιών (π.χ. διουρητικά) σε πάσχοντες από ορισμένα οργανικά νοσήματα
(π.χ. νεφρικά νοσήματα, διαβήτης, διάρροια) κλπ. Η άσκηση σε περιόδους καύσωνα
αυξάνει την πιθανότητα αφυδάτωσης σε υγιή άτομα.
Παράγοντες που προκαλούν απώλεια ολικού αίματος
Η αιμορραγία μπορεί να είναι εμφανής (π.χ. τροχαίο ατύχημα) ή να πρόκειται
για εσωτερική αιμορραγία (π.χ. γαστρορραγία).
Παράγοντες που προκαλούν παθολογική συσσώρευση ή εξαγγείωση νερού σε
ορισμένες περιοχές του σώματος, με αποτέλεσμα τη στέρησή του σε άλλες. Αυτό το
φαινόμενο συμβαίνει κλασσικά σε περιπτώσεις εκτεταμένων εγκαυμάτων,
παγκρεατίτιδας, ασκίτη, ειλεού.
Ο μηχανισμός της αφυδάτωσης είναι μεικτός, σε ορισμένες περιπτώσεις.
Τα ευρήματα από την ορθή παθολογική ιατρική εξέταση του ασθενούς έχουν
κομβικό ρόλο στην εξατομικευμένη αξιολόγηση του ασθενούς με αφυδάτωση, στον
καθορισμό των εξετάσεων που απαιτούνται σε κάθε περίπτωση και στην παροχή της
σωστής θεραπείας.
Η θερμοκρασία του ανθρώπινου σώματος ελέγχεται
από τον υποθάλαμο του εγκεφάλου στον οποίο βρίσκονται τα θερμορυθμιστικά
κέντρα. Το θερμορυθμιστικό κέντρο στο φυσιολογικό άτομο, διατηρεί την
θερμοκρασία του σώματος σταθερή, παρά τις περιβαλλοντικές αλλαγές, διότι
εξισορροπεί τις διαταραχές θερμοκρασίας που μπορεί να προκύψουν από την
μεταβολική δραστηριότητα του σώματος και την διακύμανση της θερμοκρασίας του
περιβάλλοντος. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα
ιατρικών επιστημονικών μελετών, σε υγιή άτομα ηλικίας 18 έως 40 ετών, η μέση
θερμοκρασία του στόματος είναι 36,8 + - 0,4 βαθμοί Κελσίου, με χαμηλότερα
επίπεδα στις έξι το πρωί και υψηλότερα το απόγευμα στις τέσσερις με έξι το
απόγευμα. Η μέγιστη φυσιολογική θερμοκρασία του στόματος είναι 37,2 στις έξι το
πρωί και 37,7 στις τέσσερις το απόγευμα. Ο πυρετός λοιπόν ορίζεται ως
θερμοκρασία. άνω του 37,2 κατά τις πρωινές ώρες και ως θερμοκρασία άνω του 37,7
από το στόμα, κατά τις απογευματινές ώρες. Η φυσιολογική ημερήσια διακύμανση
είναι 0.5-1 βαθμό Κελσίου. Οι θερμοκρασίες στη μασχάλη είναι κατά μισό βαθμό
χαμηλότερες από τις προαναφερόμενες, στο στόμα. Όσο μεγαλώνει η ηλικία,
μειώνεται η ικανότητα αύξησης της θερμοκρασίας του σώματος. Σε γυναίκες με
εμμηνορρυσία, η πρωινή θερμοκρασία είναι γενικά χαμηλότερη επί δύο εβδομάδες
προ της ωορρηξίας. Στη συνέχεια αυξάνεται κατά 0.6 βαθμούς Κελσίου περίπου με
την ωορρηξία και παραμένει σε αυτό το επίπεδο, έως ότου αρχίσει η εμμηνορρυσία.
Η κύηση και η δυσλειτουργία των ενδοκρινών αδένων, επηρεάζουν επίσης την
θερμοκρασία του σώματος. Η διαδικασία διατήρησης της
θερμοκρασίας του σώματος, ανεξάρτητα από τις συνθήκες της θερμοκρασίας, που
επικρατούν στο περιβάλλον, είναι σημαντική στο ανθρώπινο σώμα και υπάρχουν
πολυάριθμοι ομοιοστατικοί μηχανισμοί, που περιλαμβάνουν το ρίγος κατά την
έκθεση στο κρύο, την εφίδρωση σε συνθήκες καύσωνα, τις αντιδράσεις στη
συμπεριφορά, όταν υπάρχει κρύο ή ζέστη. Η αύξηση της θερμοκρασίας σε
επίπεδα ανώτερα του φυσιολογικού, είναι πάντα παθολογικό φαινόμενο και
οφείλεται είτε σε αδυναμία του σώματος να αποβάλει την πλεονάζουσα θερμότητα
λόγω ανεπάρκειας των ομοιοστατικών του μηχανισμών είτε σε άνοδο του
υποθαλαμικού σημείου ρύθμισης, βάσει του οποίου κινητοποιούνται οι
ομοιοστατικοί μηχανισμοί, λόγω ιατρικού νοσήματος. Η παθολογική άνοδος της
θερμοκρασίας στην πρώτη περίπτωση, αποκαλείται ιατρικώς υπερθερμία και στην
δεύτερη περίπτωση πυρετός, στο παρόν άρθρο όμως, επειδή απευθύνεται στο ευρύ
κοινό, ο όρος πυρετός θα χρησιμοποιηθεί όπως είναι ευρύτερα γνωστός, δηλαδή για
να περιγράψει την παθολογική αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος, ανεξαρτήτως
αιτιολογίας. Ο πυρετός, σε ορισμένες
περιπτώσεις, όπως κατά την επίθεση των μικροβίων, είναι συστατικό στοιχείο ενός
αμυντικού συστήματος, το οποίο αμύνεται με επάρκεια. Η μεγάλη άνοδος της
θερμοκρασίας ωστόσο, πάνω από 41 βαθμούς Κελσίου, καθώς και σε ορισμένες άλλες
περιπτώσεις, ο πυρετός, μπορεί να προκαλέσει οργανικές βλάβες. Η παθολογική αδυναμία του
σώματος να αποβάλει την πλεονάζουσα θερμότητα, μπορεί να είναι αποτέλεσμα
υψηλών περιβαλλοντικών θερμοκρασιών, κόπωσης λόγω ηλικίας, αφυδάτωσης, άσκησης
σε θερμό περιβάλλον, λήψης φαρμάκων ή χρήσης ουσιών, όπως αμφεταμινών,
κοκαΐνης, λυσεργικού οξέως, σαλικυλικών, λιθίου, αντιχολινεργικών,
συμπαθητικομιμητικών, τρικυκλικών αντικαταθλιπτικών, αναστολέων ΜΑΟ, υπερθυρεοειδισμού,
φαιοχρωμοκυτώματος, εγκεφαλικών βλαβών. Η υπερθερμία είναι συστατικό
στοιχείο του κακοήθους νευροληπτικού συνδρόμου μίας επικίνδυνης και σπάνιας
παρενέργειας ορισμένων ψυχοφαρμάκων, που χαρακτηρίζεται από σύγχυση, μυϊκή
δυσκαμψία, πνευμονική συμφόρηση, ακούσιες κινήσεις, άνοδο μυϊκών ενζύμων και
πυρετό. Η άνοδος της θερμοκρασίας
μπορεί να οφείλεται σε ανύψωση του θερμορυθμιστικού κέντρου του υποθαλάμου από
παράγοντες φλεγμονής. Κατά την διάρκεια μιας λοίμωξης για παράδειγμα εκλύονται
πυρετογόνα, με άμεσο αποτέλεσμα την εκκίνηση της διαδικασίας ρύθμισης της
κεντρικής θερμοκρασίας σε υψηλότερα επίπεδα από τον υποθάλαμο. Στην παθογένεση
του πυρετού στα λοιμώδη νοσήματα, σημαντικό ρόλο έχουν μικρές πρωτεΐνες, που
ονομάζονται κυτοκίνες. Οι κυτοκίνες όπως είναι οι
ιντερλευκίνες, η ιντερφερόνη α και, ο παράγοντας νέκρωσης όγκων (TNF) ρυθμίζουν
ανοσιακές και αιμοποιητικές διεργασίες και εκλύονται κατά την διάρκεια
φλεγμονών. Τα ηλικιωμένα άτομα καθώς και τα άτομα που εξαιτίας
συμπαρομαρτούντων νοσημάτων, εμφανίζουν πτώση του ανοσοποιητικού συστήματος,
ενδέχεται να μην εμφανίσουν πυρετό ακόμη και κατά τη διάρκεια σοβαρών λοιμώξεων
και πρέπει να βρίσκονται σε στενή παρακολούθηση κατά την διάρκεια των λοιμωδών
νοσημάτων. Επιπροσθέτως, ορισμένα
φάρμακα, όπως τα κορτικοστεροειδή και τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, όταν
λαμβάνονται συστηματικώς, αλληλεπιδρούν με το ανοσολογικό σύστημα του
ανθρώπινου οργανισμού, με τέτοιο τρόπο, ώστε να προκαλείται ελάττωση της
ικανότητας του οργανισμού να ανεβάζει πυρετό, ακόμη και επί σοβαρών λοιμώξεων. Εκτός από τις λοιμώξεις, που
είναι το πιο κοινό αίτιο πυρετού, υπάρχει μια ποικιλία καταστάσεων, που
ενδέχεται να εμφανίσουν πυρετό. Ο κατάλογος είναι μακρύς και περιλαμβάνει
εγκεφαλικά νοσήματα, καρκινώματα, πνευμονική εμβολή, καρδιαγγειακά νοσήματα,
λοιμώδεις και μη λοιμώδεις ηπατίτιδες, μεσογειακό πυρετό, σαρκοείδωση, χρήση
ορισμένων φαρμάκων και ουσιών, αυτοάνοσα νοσήματα, παθήσεις ενδοκρινών αδένων.
100 χρόνια από την πρώτη της περιγραφή, η σαρκοείδωση εξακολουθεί να
παραμένει μια αινιγματική ασθένεια. Πολυσυστηματική και άτυπη. Έχει κατά
καιρούς γίνει σύγχυσή της, αλλά και έχουν ενοχοποιηθεί για την εμφάνισή της, η
φυματίωση, η σύφιλη, το σάρκωμα, το λέμφωμα, ιογενείς νόσοι, προσβολή από άτυπα
μυκοβακτηρίδια, αυτοάνοσα νοσήματα, ακόμη και έκθεση στη γύρη του πεύκου, για
να καταλήξουμε στο ερώτημα σήμερα, αν πράγματι αποτελεί μια και μόνη νοσολογική
οντότητα, μια και έχει τέτοια ποικιλία στην εμφάνιση, πολλαπλές και
διαφορετικές εκδηλώσεις, διαφορά στην εξέλιξη αλλά και πιθανότατα, επιλεκτική
ευπάθεια των πασχόντων Κλινικά δεδομένα(Στον πίνακα 1 καταγράφονται
τα όργανα και συστήματα, όπως και η συχνότητα προσβολής τους. Τα αρχικά
συμπτώματα στην έναρξη της νόσου φαίνεται να διαφέρουν από τις διάφορες μελέτες
ανάλογα με τη φυλετική προέλευση των πασχόντων. Σε μια συγκριτική μελέτη μεταξύ
ασθενών από τη Φινλανδία και Ιαπωνία βρέθηκε ότι ενώ το 50% πρωτοαποκαλύφθηκε
και στις δύο χώρες από τυχαία ακτινογραφία θώρακος η αρχική κλινική
συμπτωματολογία διέφερε. Στη Φιλανδία η συχνότητα των συμπτωμάτων ήταν: 33%
βήχας, 21% πυρετός, 21% καταβολή, 18% δύσπνοια, 18% οζώδες ερύθημα, 16%
αρθραλγίες και 5% προβλήματα από τους οφθαλμούς. Στο Sapporo της Ιαπωνίας
προβλήματα από τα μάτια είχαν αντίθετα το 41% των πασχόντων, περιφερικούς
λεμφαδένες 4% ή βήχα 3% και πυρετό 10%. Οζώδες ερύθημα δεν παρουσίαζαν ως
αρχική εκδήλωση της νόσου οι Ιάπωνες (2). Εξ αρχής θα πρέπει να τεθεί υπ΄ όψιν
ότι η προσβολή του οφθαλμού, της καρδίας και του ΚΝΣ αποτελούν ισχυρές
ενδείξεις για άμεση έναρξη θεραπείας συνήθως με κορτικοστερινοειδή. Σπανιότερα
χρησιμοποιούνται και σε ορισμένες περιπτώσεις η μεθοτρεξάτη, η αζαθειοπρίνη, η
χλωροκίνη και η κυκλοφωσφαμίδη. Έχουν δοκιμασθεί η κυκλοσπορίνη, η
πεντοξυφυλλίνη η θαλιδομίδη, τα κορτικοειδή σε εισ-πνοές και η χλωραμβουκίλη με
ασαφή ακόμη αποτελέσματα (3, 4). Πεπτικό σύστημα Προσβάλλεται
εξ ολοκλήρου, αλλά η συχνότητα κυμαίνεται ανά περιοχή. Έτσι π.χ. οι σιελογόνοι
αδένες προσβάλλονται στο 60%, οι παρωτίδες σε ποσοστό 4%, ο στόμαχος στο 10%,
το πάγκρεας στο 6%, όπως και ο στοματικός βλεννογόνος με ανάλογες κλινικές
εκδηλώσεις. Σπάνια έχουν περιγραφεί περιπτώσεις προσβολής του λεπτού και του
παχέος εντέρου (5). Ήπαρ και Δ.Ε.Σ. Το ήπαρ είναι συνηθισμένος
τόπος ανάπτυξης κοκκιωμάτων. Συνήθως η ηπατική προσβολή είναι ασυμπτωματική. Η
εμφάνιση συμπτωμάτων φαίνεται να σχετίζεται με την ύπαρξη συρρεόντων
κοκκιωμάτων. Έτσι, ανάλογα με τη θέση τους και την έκτασή τους, μπορεί να
εμφανισθεί πυλαία υπέρταση ή χρονία χολοστατική συνδρομή, η οποία θα πρέπει να
διαφοροδιαγνωσθεί από την πρωτοπαθή χολική κίρρωση και την πρωτοπαθή
σκληρυντική χολαγγειίτιδα. ΆΑλλη σπάνια επιπλοκή είναι το σύνδρομο Budd - Chiari
και ο αποφρακτικός ίκτερος λόγω ύπαρξης διογκωμένων λεμφαδένων στην πύλη του
ήπατος ή λόγω στένωσης των ενδοηπατικών χοληφόρων (6). Η βιοψία ήπατος είναι
από τις πιο επιβοηθητικές εξετάσεις για τη διάγνωση της σαρκοείδωσης. Οι
λεμφαδένες προσβάλλονται σε ποσοστό 77% περίπου, αν και σε μερικές νεκροτομικές
μελέτες, αναφέρεται ποσοστό συμμετοχής 100%. Συμμετοχή του σπληνός παρατηρείται
επίσης σε υψηλό ποσοστό. Ο Μυελός οστών προσβάλλεται σε ποσοστό 50% περίπου,
αλλά η οστεομυελική βιοψία δεν είναι από τις κατ΄ εξοχήν επιβοηθητικές
διαγνωστικές εξετάσεις, όπως π.χ. στην κεχροειδή φυματίωση. Σύγχυση μπορεί να
γίνει με αντίδραση του μυελού σε φαρμακευτικές ουσίες, αν και τότε τα
κοκκιώματα εμφανίζονται να είναι λιγότερο οργανωμένα (3). Καρδία Η
προσβολή του καρδιακού μυός από τη σαρκοείδωση, είναι μεν σπάνια, αλλά υπαρκτή
και πολλές φορές δυσδιάγνωστη, γιατί αν δεν προκαλέσει διαταραχές του τύπου της
αρρυθμίας ή της καρδιακής ανεπάρκειας, μπορεί να διαλάσθει της εν ζωή διάγνωσης
και να αποτελέσει πλέον νεκροτομική διάγνωση σε περίπτωση αιφνιδίου θανάτου.
Πληροφοριακά, το μεγαλύτερο ποσοστό αιφνιδίων θανάτων σε άτομα που πάσχουν από
σαρκοείδωση, το έχουν οι Ιάπωνες. Από πολλούς υποστηρίζεται ότι η συχνότερη
αιτία θανάτου σήμερα είναι η καρδιακή προσβολή και όχι η αναπνευστική
ανεπάρκεια. Σε άτομα, στα οποία υποψιαζόμαστε προσβολή του καρδιακού μυός αλλά
δεν έχουν συμπτωματολογία, και προβαίνουμε σε βιοψία, έχουμε πιθανότητες γύρω
στο 20-30% να θέσουμε τη διάγνωση. Πολλές φορές η βιοψία μάς δείχνει την
παρουσία άλλων μη κοκκιωματωδών παθολογοανατομικών αλλοιώσεων (7, 8). Η.Κ.
γραφικές ανωμαλίες παρατηρούνται σε ποσοστό 22% περίπου (7). Το Gallium Scan,
μπορεί ενδεχομένως να βοηθήσει διαγνωστικά. Αυτό που βοηθάει, είναι η
ακτινογραφία θώρακος, μια και 8 στους 10 έχουν παθολογική ακτινογραφία θώρακος,
χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η προσβολή του καρδιακού μυός γίνεται λόγω
γειτνιάσεως με τους πνεύμονες. Η 24ωρη ΗΚΓ καταγραφή (Holter) θεωρείται ότι θα
πρέπει να αποτελεί το πρώτο βήμα στην προσέγγιση ασθενών με πιθανή προσβολή του
μυοκαρδίου (3). Η πρόγνωση είναι πτωχή, αλλά με τη φαρμακευτική αγωγή
(κορτιζόνη-αντιαρρυθμικά) και με την τοποθέτηση βηματοδότη όπου χρειάζεται,
έχει επιτευχθεί ώστε η αιτία θανάτου να είναι η καρδιακή ανεπάρκεια πλέον και
όχι ο αιφνίδιος θάνατος, όπως ήταν μια δεκαετία πριν (7). Η έγκαιρη διάγνωση
και θεραπεία φαίνεται ότι αποτελεί τοn σημαντικότερο παράγοντα για την πρόγνωση
(4). Νευρικό σύστημα Η μονόπλευρη πάρεση του προσωπικού
νεύρου, είναι η πιο συνηθισμένη (49%) εκδήλωση της προσβολής του νευρικού
συστήματος από τη σαρκοείδωση. Ο μηχανισμός είναι αδιευκρίνιστος. Δεν οφείλεται
στη διόγκωση της παρωτίδος. Ευτυχώς συνήθως είναι παροδική και μη
υποτροπιάζουσα (9). Αν η προσβολή είναι επάνω από τη χορδή του τυμπάνου, τότε
συνυπάρχει και αγευσία. Δεύτερη σε σειρά συχνότητας έρχεται η προσβολή του
οπτικού νεύρου σε ποσοστό 5% των ασθενών με νευροσαρκοείδωση. Παρατηρείται,
απώλεια οπτικών πεδίων, οπτική νευρίτιδα, ατροφία του νεύρου, θάμβος οράσεως,
τύφλωση. Οίδημα οπτικής θηλής, παρατηρείται ως αποτέλεσμα της αύξησης της
ενδοκρανιακής πιέσεως λόγω παρεμπόδισης της κυκλοφορίας του Ε.Ν.Υ. από χρόνια
μηνιγγίτιδα ή μεγάλο κοκκίωμα. Έχουμε θεαματική βελτίωση μετά από τη χορήγηση
κορτικοειδών. Προσβολή επίσης έχουμε και στο γλωσσοφαρυγγικό. Πίεση στις φωνητικές
χορδές ή στο παλίνδρομο λαρυγγικό θα προκαλέσουν βράγχος φωνής, που καμμιά φορά
μπορεί να είναι και το μόνο σύμπτωμα. Προσβολή του ακουστικού νεύρου προκαλεί
διαλείπουσα βαρηκοΐα ή κώφωση. Ίλιγγος παρατηρείται σε μικρότερο ποσοστό (10).
Προσβολή του οσφρητικού νεύρου είναι μεν σπάνια, αλλά και όταν υπάρχει μπορεί
να μην ανευρεθεί λόγω μη λεπτομερούς κλινικής εξέτασης. Περιφερική νευροπάθεια
μπορεί να εμφανισθεί είτε μόνη της είτε σε συνδυασμό με προσβολή των
εγκεφαλικών συζυγιών. Εκδηλώνεται με διάφορα συμπτώματα, όπως, παραισθησίες,
ριζιτικά άλγη, αδυναμία, ελάττωση μυϊκής ισχύος ή και των τενοντίων
αντανακλαστικών, νευραλγίες συμμετρικές (γαντιού - κάλτσας) ή όχι, απώλεια της
εν τω βάθει αισθητικότητας και αταξία. Ηλεκτρομυογραφικές μελέτες σε ασθενείς
με σαρκοείδωση, αλλά χωρίς έκδηλη νευρολογική νόσο, έδειξαν ευρήματα συμβατά με
υποκλινική συμμετοχή των περιφερικών νεύρων. Έχουν παρατηρηθεί όλοι οι τύποι
της νευροπάθειας, όπως μονονευρίτιδα, πολυνευρίτιδα, Guillain Bare, Landry.
Επίσης κρίσεις επιληψίας όλων των τύπων έχουν παρατηρηθεί σε 5-22% των ασθενών
με νευροσαρκοείδωση. Δεν δρουν τα κορτικοειδή αλλά έχει αναφερθεί περίπτωση
κρίσεων grand mal λόγω σαρκοειδικής μηνιγγίτιδας, στην οποία δεν έδρασαν τα
κορτικοειδή, αλλά επετεύχθη βελτίωση με χαμηλές δόσεις ολοκρανιακής
ακτινοβολίας. Μηνιγγίτιδα εκδηλουμένη με πάχυνση και ίνωση των μηνίγγων,
παρατηρείται σε ποσοστό 3-26% των ασθενών με νευροσαρκοείδωση. Τα συμπτώματα
είναι τα τυπικά της μηνιγγίτιδας. Υπάρχει οξεία και χρόνια μορφή. Η πρώτη
ανταποκρίνεται στη θεραπεία με κορτικοειδή γρήγορα, ενώ η χρόνια θέλει πιο
επίμονη θεραπεία. Θα πρέπει να αναφερθούν επίσης η υπερπρολακτιναιμία και ο
άποιος διαβήτης, που μπορεί να προκληθούν από την παρουσία κοκκιώματος στην
περιοχή του υποθαλάμου. Παραπάρεση και τετραπάρεση μπορεί να εμφανισθούν αν
πιέζεται ο νωτιαίος σωλήνας, και η μυελογραφία δείχνει συνήθως block ή
αραχνοειδίτιδα. Ψυχιατρικές παθήσεις μπορεί να εμφανισθούν, σε βαθμό μάλιστα
που να χρειάζεται κλειστή νοσηλεία του πάσχοντος. Απάθεια, αδυναμία ορθής
κρίσης, απώλεια μνήμης, κατάθλιψη, αίσθημα ανησυχίας, παραισθήσεις,
ευερεθιστότητα, λήθαργος, είναι μερικές από τις κλινικές εκδηλώσεις. Η εκτίμηση
των ασθενών με σαρκοείδωση γίνεται με τη φυσική εξέταση κατά βάση. Όταν
υπάρχουν ενδείξεις γίνεται ΟΝΠ και έλεγχος του ΕΝΥ, όπως και μαγνητική
τομογραφία και βιοψία όταν κριθεί απαραίτητο (9). Το αγγειομετατρεπτικό ένζυμο
(ACE) φαίνεται να παράγεται και από τα κοκκιώματα του ΚΝΣ, μια και βρίσκεται
αυξημένο στο 50% των ΟΝΠ σε ασθενείς με νευροσαρκοείδωση. Το πηλίκο των Τ4/Τ8
ήταν 6,67 σε σύγκριση με το 3,25 στους πενύμονες και το 2,15 του αίματος.
Πιθανόν αυτό να μπορέσει να αποτελέσει διαφοροδιαγνωστική εξέταση μεταξύ κατά
πλάκας σκλήρυνσης και νευροσαρκοείδωσης. Τα κορτικοειδή είναι ο θεμέλιος λίθος
για τη θεραπεία της νευροσαρκοείδωσης, σε δόσεις 40-80mg/ημερησίως για μεγάλο
χρονικό διάστημα (3, 8). Ενδοκρινείς αδένεςΤα αυτοάνοσα νοσήματα
και η σαρκοείδωση φαίνεται να σχετίζονται και ειδικότερα φαίνεται να υπάρχει
από μακρού συσχέτιση της σαρκοείδωσης με τα αυτοάνοσα νοσήματα του θυρεοειδούς.
Έχει παρατηρηθεί συνύπαρξη νόσου του Addison, νόσου του Graves, αυτοάνοσης
θυρεοειδίτιδας και σακχαρώδους διαβήτου με τη σαρκοείδωση. Το ποσοστό των
πασχόντων από σακοείδωση που παρουσιάζουν παράλληλα και ενδοκρινοπάθεια αυτοάνοσου
τύπου, φαίνεται να είναι γύρω στο 20%. Ο θυρεοειδής εμπλέκεται στο 4%, αν και
παρά την προσβολή του η θυρεοειδική λειτουργία είναι σε φυσιολογικά
επίπεδα. Νεφροί Προσβολή στο 20% των πασχόντων. Οι εκδηλώσεις
κυμαίνονται από υπερασβεστιουρία έως και νεφρωσικό σύνδρομο. Επίσης μπορεί να
εκδηλωθεί ως διάμεση νεφρίτιδα και νεφροασβέστωση. Η βελτίωση είναι θεαματική
με τα κορτικοειδή. Μαστός - Όργανα αναπαραγωγής Στο μαστό, το
συνηθέστερο είναι να υπάρχει ένα κοκκίωμα μονήρες, που παραμένει τοπικά για
μεγάλο διάστημα. Το ενδομήτριο μπορεί να προσβληθεί, ειδικά αν έχει προηγηθεί
χειρουργική επέμβαση. Οι ωοθήκες προσβάλλονται σπάνια. Η πυελική προσβολή είναι
συνήθως αυτοϊώμενη. Κατά την εγκυμοσύνη η υπάρχουσα σαρκοείδωση μπορεί να
υποχωρήσει, πιθανόν λόγω των παραγόμενων στεροειδών. Μετά το πέρας της είναι
δυνατόν να εμφανισθεί εκ νέου. Οι όρχεις μπορεί να προσβληθούν και πρέπει να
γίνει δ.δ. από σεμίνωμα, φυματίωση, ιδιοπαθή κοκκιωματώδη ορχίτιδα. Η
επιδυδιμίδα προσβάλλεται σπάνια και προσβολή του προστάτη έχει αναφερθεί ακόμη
σπανιότερα.
Η ατονία, η τριχόπτωση, ο πόνος στον αυχένα, ο πόνος στη μέση, τα νύχια που
σπάνε και τα πρησμένα μάτια είναι συνήθη παθολογικά συμπτώματα που απασχολούν
ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού.
Η ατονία, η τριχόπτωση, ο πόνος στον αυχένα, ο πόνος στη μέση, τα νύχια που
σπάνε και τα πρησμένα μάτια είναι συχνά συμπτώματα που διαταράσσουν την
ποιότητα ζωής του σύγχρονου ανθρώπου. Παρά την κοινοτυπία τους, όλα τα συμπτώματα
αυτά χρειάζονται σωστή ιατρική αξιολόγηση και ιατρική εξέταση, όταν δεν είναι
μικρού βαθμού ή εμμένουν. Αυτό συμβαίνει διότι δεν έχουν πάντοτε αθώο
χαρακτήρα. Τα ευρήματα από το ιστορικό και την ιατρική εξέταση κατευθύνουν τον
διαγνωστικό έλεγχο, γιατί τα παθολογικά αίτια είναι πολλά, αρκετά μάλιστα
παθολογικά αίτια στην περίπτωση των συμπτωμάτων αυτών αλληλεπικαλύπτονται. Στο
παρόν άρθρο (καθώς και στην συνέντευξη) εκτίθενται συνοπτικά νοσήματα και
παθολογικές καταστάσεις που μπορεί να υποκρύπτουν. Επίσης εκτίθενται
διαδεδομένες κακές συνήθειες της καθημερινότητας που τα προκαλούν στην αντίθετη
περίπτωση.
ΑΤΟΝΙΑ
Το σύμπτωμα της ατονίας είναι από τα πιο κοινά συμπτώματα. Η ατονία
χαρακτηρίζεται από κούραση, αδυναμία και κόπωση. Μπορεί να είναι μικρού βαθμού
και βραχείας διάρκειας, μπορεί όμως να είναι σημαντικού βαθμού και
παρατεινόμενη με αποτέλεσμα να επηρεάζεται δραματικά η ποιότητα ζωής, η εργασία
και η παραγωγικότητα του ατόμου.
Κοινές κακές συνήθειες της καθημερινότητας που προκαλούν ατονία:
- Κατάχρηση αλκοόλ
- Κατάχρηση καφέ, ποτών τύπου cola
- Αϋπνία
- Aναστροφή βιολογικών ρυθμών
- Υπερκόπωση
- Κακή διατροφή, όπως η αποκλειστική κατανάλωση τυποποιημένων τροφίμων, οι
ακραίες μονομερείς δίαιτες, η κατανάλωση γρήγορων - γευμάτων ιδιαιτέρως την
νύχτα.
Παθολογικά αίτια ατονίας:
- Αιματολογικές διαταραχές
- Ορμονικές ανωμαλίες
- Αναπνευστική ανεπάρκεια
- Καρδιακή ανεπάρκεια
- Ηπατική βλάβη
- Νεφρική βλάβη
- Φλεγμονές
- Λοιμώξεις
- Καρκινώματα
- Αυτοάνοσα νοσήματα
- Βιοχημικές διαταραχές
- Ψυχιατρικά σύνδρομα
- Νευρολογικά νοσήματα
- Διαταραχές στην χρησιμοποίηση ζωτικών στοιχείων
- Άγχος
- Φάρμακα
- Ιδιοπαθές σύνδρομο χρόνιας κόπωσης ή ιδιοπαθής χρόνια κόπωση
ΤΡΙΧΟΠΤΩΣΗ
Η ανθρώπινη κόμη είναι ευαίσθητη σε κάθε παράγοντα που διαταράσσει την
ανθρώπινη υγεία ή παρεμποδίζει την ομαλή λειτουργία του οργανισμού. Δεν είναι
τυχαίο ότι πριν την ανακάλυψη των αιματολογικών εξετάσεων, τα πλούσια μαλλιά
ήταν ο καθρέπτης της υγείας.
Κοινές κακές συνήθειες της καθημερινότητας που προκαλούν τριχόπτωση
Κακή διατροφή, όπως μονομερείς δίαιτες, αποχή από φρούτα και λαχανικά.
Σημαντικό ρόλο στην τριχόπτωση έχει ορισμένες φορές η έλλειψη ψευδαργύρου και
του πολυακόρεστου λιπαρού λινολεικού οξέος που δεν πρέπει να παραβλέπεται στην
Ελλάδα λόγω της κακής ποιότητας λιπαρών που καταναλώνει συχνά ο Έλληνας .
Οι συχνές «περμανάντ», οι κοσμητικές χημικές διεργασίες, η θερμότητα, τα
εγκαύματα, είναι παράγοντες που προκαλούν τριχόπτωση. Η συνήθεια ορισμένων
ατόμων να έχουν μόνιμα σφιχτές αλογοουρές, να εκτίθενται στον ήλιο χωρίς καπέλο
και να μαγειρεύουν όρθια πάνω από τις πυρακτωμένες εστίες, είναι συνήθειες που
βάσει μελετών αυξάνουν την ευθραυστότητα της τρίχας και προκαλούν τριχόπτωση.
Παθολογικά αίτια τριχόπτωσης:
- Ορμονικές διαταραχές
- Λοιμώξεις
- Νοσήματα αίματος
- Καρκινώματα
- Ηπατικά νοσήματα
- Νεφρικά νοσήματα
- Νοσήματα δυσαπορρόφησης
- Νοσήματα ΚΝΣ
- Αυτοάνοσα
- Αγγειακά νοσήματα
- Φάρμακα
- Δερματικά νοσήματα ή νοσήματα της τρίχας
- Διαταραχές στην χρησιμοποίηση ζωτικών στοιχείων
- Άγχος
- Ψυχιατρικά σύνδρομα
- Κληρονομικοί παράγοντες
ΠΟΝΟΣ ΑΥΧΕΝΑ-ΣΒΕΡΚΟΥ, ΜΕΣΗΣ
Ο πόνος στο σβέρκο ή στη μέση είναι συχνά συμπτώματα. Σύμφωνα με ορισμένες
μελέτες πάνω από το 70% των ανθρώπων θα παρουσιάσουν κάποια στιγμή στη ζωή τους
πόνο στον αυχένα ή στη μέση.
Κοινές κακές συνήθειες της καθημερινότητας που προκαλούν αυχεναλγία ή
οσφυαλγία:
